Hverju er að þakka?

Mikið óskaplega eru þær hvimleiðar þessar ´eftiráskýringar´ kirkjunnar manna þess efnis að hin sívaxandi mannúð og réttlæti í vestrænum þjóðfélögum síðustu örfáar aldirnar sé ´kristnum´ siðaboðskap að þakka.

Ef þessi áróður klerkanna á við rök að styðjast, hví tók það þá svona langan tíma fyrir hinn ´kristna´ siðaboðskap að nuddast inn í meðvitund okkar vesturlandabúa? Hin æ máttugri mannúð í vestrænum nútímaríkjum, sem vikið er að hér að ofan, er í sögulegu samhengi algjört nýjabrum; til dæmis er velferðarríkishugtakið ekki nema u.þ.b. einnar og hálfrar aldar gamalt fyrirbrigði - og almenn og kerfisbundin framkvæmd þess konsepts er ennþá yngri, jafnvel ekki nema rúmlega hálfrar aldar gömul.

Réttilega hefur verið á það bent að í Evrópu á miðöldum (og jafnvel lengi frameftir) var hugtakið ´náungaábyrgð´ svo til alfarið óþekkt - jafn óþekkt og það er í vanþróuðustu og harðneskjulegustu samfélögum vorra tíma.

(Og jafnvel í þróuðustu og sivilíseruðustu ríkjum nútíðar blasa hvarvetna við brotalamir í siðferðilegum efnum. Ég læt mér nægja að taka sem dæmi meðferð okkar vesturlandabúa á dýrum, sem er fullkomlega skammarleg. Það er galið þjóðfélag sem sér ekkert rangt við það að saklausum dýrum sé slátrað í milljónatali á hverju ári til að seðja hégómlega löngun fólks í fæði (þ.e. kjöt) sem enginn þarf á að halda og er jafnvel skaðlegt heilsunni miðað við flesta þá aðra matarkosti sem í boði eru. En hér læt ég staðar numið, enda ekki tóm að fjalla nánar um þetta efni í stuttri bloggfærslu).

Ef við lítum yfir sögu kristinnar kirkju þá kemur í ljós að lengst af hefur hún alls ekki boðað neitt í líkingu við þær hugsjónir sem velferðarríkið, jafnréttisbarátta kynjanna og aðrar slíkar mannúðar- og réttsýnistefnur nútímans byggjast á. Á heildina séð hefur boðskapur kirkjunnar þjóna í aldanna rás verið litaður af íhaldssemi, átoritetshyggju, sleikiskap við ´the powers that be´ í þjóðfélaginu,  bannfæringu og ofsóknum og kúgun á öllum sem ekki eru ´réttþenkjandi´ og síðast en ekki síst karlrembu sem jaðrar við megna kvenfyrirlitningu (sbr. þá nöturlegu staðreynd að enn í dag meina langflestar kirkjudeildir kristindómsins konum að taka prestvígslu).

Svo er það auðvitað ómótmælanleg staðreynd að fólk þarf alls ekki að vera kristið til að fylgja hinum ´kristna´ siðaboðskap að málum. Allir sem eitthvað hafa lagt stund á samanburð trúarbragða vita að það er ekkert sér-kristið við þetta svokallaða ´kristna´ siðgæði; áþekkan siðaboðskap er að finna í öllum meiriháttar trúarbrögðum öðrum. Og það er vitaskuld ekkert sem aftrar fólki, sem er algjörlega trúlaust á nokkurn yfirskilvitlegan veruleika, frá því að standa fremst í fylkingu við að þrá og berjast fyrir betra og fegurra mannlífi.

Síðan er það augljós sannleikur að trúar- og siðferðissannfæring sprettur að innan en ekki að utan. Dýrlingi verður ekki þokað frá sinni helgibraut þótt í eyrum hans gjalli stækasti hatursáróður alla daga, og illmenni verður ekki hnikað frá sinni vonskuslóð þótt yfir því sé prédikað ´kristið´ siðgæði 365 daga ársins.

En líkast til eru hugleiðingar á borð við þær, sem hér hafa verið reifaðar, gagnslitlar er allt kemur til alls. Þegar upp er staðið skiptir miklu minna máli hvar við höfum verið heldur en hvert við erum að stefna - og því ættum við öll, kristin sem ókristin, að geta tekið höndum saman um að hraða enn frekar á hinni glæstu siglingu nútímasiðmenningar í átt til sífellt mannúðlegra, mildara, jafnara og réttsýnna samfélags.

Jæja, þetta er nóg röfl í bili. Ég bið alla lesendur vel að lifa.

Bliss instead of pleasure

One thing is now clear in my mind: that the ´normal´ life of chasing after pleasure and trying to avoid pain simply isn´t satisfactory for me anymore.

What I want now is bliss, not pleasure. Because pleasure (no matter how sweet to begin with) by its nature invariably turns into pain in the end, which fact I have found out by undergoing immense mental suffering in my life.

Bliss is superior to pleasure not just in being far more intense and stable and longer-lasting, but also in being uncaused: i.e. not dependent upon any external factors being present or not - in sharp contrast with pleasure, which is always contingent upon some external things being either present or absent.

Pleasure is like a raging out-of-control fire which always needs to consume more and more to keep itself alive, while bliss is akin to an incandescent flame which burns serene and unruffled no matter whether things go ´well´ or ´badly´.

Therefore, the wise foresake pleasure and aim for bliss.

And how can bliss be procured? Obviously not by any outward act, but only by inwardly drawing closer and closer to that mysterious essence of all things which we call ´God´.

Ps. The reader must not get the impression that pleasure is a bad thing in itself: instead, I must emphasize the fact that the difference between pleasure and bliss is, when all is said and done, one of degree and not of kind. Pleasure is a kind of masked and diluted bliss, and the thirst for pleasure (which is shared by nearly all creatures in the cosmos, the sole exceptions being those few who have attained to the condition of bliss) is really a thirst for bliss in disguise.

The real Jesus Christ

(Enn á ný skrifa ég á ensku, kæru lesendur, og er ástæða þess einfaldlega sú að ég les svo mikið á ensku að ég er einnig farinn að hugsa að miklu leyti á þeirri tungu. Ég treysti því að lesendur séu nógu vel að sér í engilsaxnesku til að skilja það sem hér fer á eftir - og ég lofa að reyna eftir fremsta megni að rita sem mest á okkar fagra og auðuga móðurmáli í framtíðinni).

(Another preliminary note, this time in English: I refer to God by the male pronoun ´he´ throughout this essay, but that is only in order to avoid clumsy slashed expressions of ´he/she´ and the like. I am well aware of the fact that God is not only masculine but also feminine, and ultimately beyond both genders).

"Not in exclusive possession, but in universal acceptance, is found the hallmark of truth". (Annie Besant).

Many are the superstitions put forth by the Christian churches of old and new.

From the spurious doctrine that the Earth is only several thousands of years old, to the abhorrent concept of predestination, to the ghastly cannibalistic ritual of the Eucharist, to the ludicrous notion of the dead literally rising from their graves on Doomsday (to name just four examples) - seldom has Christendom been found lacking in dogmas and teachings which jar the reason of the intelligent and the moral sense of the ethically advanced.

And yet, at all times there have been thoughtful and sensitive people who´ve felt that there is a much deeper and truer and richer way to interpret and apply Christianity than anything contained in the often exceedingly crude official dogmas of the churches. They dream of, and try to practice, a Christendom which is nearer to the original teachings of its fountainhead, Jesus Christ, and his early followers.

But this deeper and truer and richer Christianity is no new or unprecedented or one-of-a-kind phenomenon. It is really only a restatement and reformulation of what mankind has always known since the dawn of history (and certainly ages upon ages before the advent of Jesus Christ twothousand years ago).

For Jesus Christ and his message must not, and indeed cannot, be seen in isolation, as being particularly novel or unique or revolutionary; rather, his teachings are an inseparable part of an universal wisdom tradition which has existed since time immemorial and belongs equally to all races and religions, exclusively to none.

The great British philosopher and novelist Aldous Huxley called this hoary and pervasive wisdom tradition ´The Perennial Philosophy,´ and I refer the interested reader to Huxley´s excellent book by that very name.

In my mind, Jesus was not the son of God in any singular or unparalleled or exclusive way, but only in the sense that we are all - without exception - the sons (or daughters) of God.

The only difference between us and Jesus is that he realized and brought forth his inherent divinity, while ours lies as yet latent. One might use the simile of the sun which shines forever in its glorious effulgence, but often it gets covered up by clouds.

That the inner sun shone without obstruction in (or rather through) Jesus, but is largely covered up in us by the clouds of our greed and hatred etc., is verily the sole and only thing which differentiates us from the great Nazarene sage.

And Jesus was by no means the only person in history whose internal sun blazed without hindrance. There were many before him and many after him - and there will be many, many yet to come.

Remove the aforementioned clouds of greed and fear and delusion etc., and the inner sun will radiate just as brightly in us as it did in Jesus.

Is Jesus diminished thereby? 

On the contrary: he is very much magnified when he is placed where he belongs, i.e. in the exalted company of other enlightened masters and great spiritual teachers such as Buddha and Lao-Tze (to name just two out of a vast number).

Most people think that ´Jesus´ and ´Christ´ are synonymous names, but in fact they are not at all the same thing. ´Jesus´ is the name of a flesh-and-blood man who lived and preached in Galilee two thousand years ago, while ´Christ´ is the name of a certain state of consciousness, one that is in perfect tune with the universal intelligence and love of God.

Jesus is called ´Christ´ in very much the same way that a certain individual is called ´President John Smith´- i.e. as ´president´ is the name of an office and not of an individual, so ´Christ´ is the name not of any individual but of the aforementioned state of divine consciousness, and Jesus was called ´Christ´ simply and solely to designate that he had attained that state.

And here comes the most wonderful part: we can all, every single one of us, reach the same state of consciousness that Jesus embodied two millennia ago, and thus earn the right to be called ´Christs´. And I think this is the true meaning of being Christian, i.e. not worshipping Jesus as being forever above us, but following in his footsteps and becoming his perfect equals in heart and mind, by realizing our everlasting Oneness with our divine Father/Mother - as Jesus did.

Yes, being the son/daughter of God is not the prerogative of Jesus or anyone else - it is a state which belongs to us all, utterly irrespective of race or nationality or colour or sex or religion.

Most orthodox Christians will agree with me on the point that we are all summoned to follow in the footsteps of Jesus.

But I ask: how can we, frail and weak and sinful mortal humans (as orthodox Christianity says we are), ever be expected to live up to the example of a Being who was purportedly no less than the sole incarnation of God on Earth?

It cannot be done, of course; the whole thing is a contradiction in terms. The only results which this line of thought can lead to are either hypocrisy or abandonment of the effort.

Only if we fully share Jesus´s divinity and celestial sonship can we expect to be able to emulate him. This is a truth so elementary that a small child can understand it - and yet many people of surpassing intellect do not seem to grasp it!

Christians have traditionally claimed that the gate to salvation was opened for the first time in human history with the coming of Jesus Christ to Earth. The truth is that there never was a time in the history of mankind (and who can say by how many untold millennia human existence predates the advent of Jesus?) when the gate to God-realization wasn´t open to anyone and everyone who cared to make the necessary effort to pass through it. The same applies today, utterly irrespective of which religion people adhere to, or even if they profess no religion.

Orthodox Christianity constantly makes the threat that everyone who does not believe in Jesus Christ as the only begotten son of God will be doomed to perdition (and even to everlasting torment in the fires of hell, as the more fanatical branches of Christendom will have it). This is tantamount to believing in a God who condemns the vast majority of the human race to be lost forever - for we should always remember that Christianity is the religion of only a minority of mankind.

And yet, if Christians were to be inquired what is in their mind the outstanding quality of their God, most of them would say ´love´. And I ask: how can an all-loving God sentence anyone at anytime to perdition, let alone to the infernal flames of the fanatics?

That is, of course, an utter impossibility. God´s patience, like his love, is infinite. He will wait for as long as it takes for each one of his children to return to him.  God says ever to us, his straying sons and daughters: ´In your own time, dear ones. In your own time´.

The abovementioned Christian contention, that salvation is only possible through Jesus Christ, is illogical and unjust in the extreme. Think of the countless generations that lived on the planet before the time of Jesus, or of the millions of people who live in regions of the world where no one has even heard of Jesus. Are all these hapless human beings to be barbecued eternally, for the sole crime of having been born in the wrong place at the wrong time?

Salvation, and its corollary: Grace, can never be tied down to any particular place or time. It has ever been open to all and sundry. God has since the dawn of time (and certainly many, many aeons before the birth of Christendom) rejoicingly welcomed and embraced every child of his who returns to his fold - and he will continue to welcome and embrace them until the crack of doom, Christianity or no Christianity.

(Note that the phrase ´crack of doom´ is used here only in a figurative and rhetorical sense (i.e. as a more poetic and dramatic way of saying ´forever´), since I do not believe in any impending Judgment Day or end of the world - not in the literal and blunt and crass meanings of those concepts at any rate).

Orthodox Christians will no doubt be appalled and even enraged by the interpretation of their faith put forward in this short essay. But I have no quarrel with them: let every person believe what he or she likes. After all, our goal is the same whoever and wherever we may be - it is only the path to the goal that varies.

(A few words on the concept of the divine directly taking on human form, as the Christians claim in the case of Jesus: it might be apposite to mention in that context that the Hindus hold a similar theory, but theirs is a much broader and more logical stance on the issue. I´m here referring to the Hindu theory of the Avatars (= the periodic descent of the divine to Earth to establish virtue and destroy evil, whenever mankind needs and has made itself worthy of such a descent). The Hindus ask - very reasonably - that if God can take a human incarnation once (as the Christians insist on with Jesus), why can´t he do so more than once, or even multiple times? A line of reasoning very hard for the Christians to counter! But I´m afraid I digress).

When Jesus Christ is seen in his true light: not as the sole embodiment of God but as a link in the great chain of illumined masters both from the East and the West, then alone shall we understand - and hopefully realize in the marrow of our bones - what Jesus really intended his life and teachings to impart to mankind: to serve as an elevating and timeless example of how the human can become divine, while retaining its humanity.

And divine we shall all be in the end, for it is our inalienable birthright. It is not a question of if - only when.

Hvernig er unnt að elska?

Öll meiriháttar trúarbrögð kenna að við eigum að elska náunga okkar.

En hvernig?

Það er augljóslega ekki hægt að þröngva sjálfum sér til að elska annað fólk; kærleikurinn lýtur ekki stjórn viljans.

En um leið og við skynjum að náunginn og við erum eitt þá kemur kærleikurinn af sjálfu sér, fullkomlega fyrirhafnarlaust.

Því það að elska eitthvað, og að finnast maður vera eitt með því, eru tvær leiðir til að lýsa sama hlutnum. Kærleikurinn flæðir aðeins þar sem einingin ríkir.

Og því er það svo að eingöngu þau trúarbrögð, sem boða ekki aðeins kærleika til allra manna heldur jafnframt algjöra órofa einingu allra manna, eru sjálfum sér samkvæm. Öll önnur trúarbrögð eru föst í innbyrðis mótsögn (þrátt fyrir alla sína fjálglegu mærð um kærleikann), því hvernig á ég að elska náungann ef mér finnst hann vera aðskilinn frá mér og vera eitthvað annað en ég sjálfur?

Já, að skynja órjúfanlega einingu allra hluta er svo sannarlega eina leiðin til að elska, því meðan ég sé fleiri en Eina veru í alheiminum verð ég sífellt undirorpinn öfund, afbrýðissemi, reiði, skaðafýsn, gremju og jafnvel hatri í garð annarra - sem sagt, öllu því sem andstætt er kærleikanum.

Einingarhyggjan er eina bólusetningin gegn ofangreindum andlegum meinsemdum, því ef maður sér að allt er eitt þá er ómögulegt að öfunda eða hata eða vilja skaða nokkurn skapaðan hlut.

Hvern ætti ég að öfunda? Ég get aðeins öfundað sjálfan mig.

Hvern ætti ég að hata? Ég get aðeins hatað sjálfan mig.

Hvern ætti ég að vilja skaða? Ég get aðeins skaðað sjálfan mig.

Og þannig mætti áfram spyrja.

Sjálfur þykist ég ekki hafa náð því stigi að skynja eininguna með beinum hætti; einingarhyggjan er enn sem komið er öll á vitsmunalegu plani hjá mér, og nær ekki lengra en það.

En flestar andlegar realísasjónir byrja einmitt sem helber vitsmunahugtök, og því arka ég ótrauður mót þeirri dýrðlegu framtíðarsýn að skynja með mínum innri augum það sem allir mystíkerar og dýrlingar og uppljómaðir meistarar allra tíma hafa séð og fagnandi boðað: Að Allt er Eitt, og því er ekkert til í alheiminum nema kærleikur.

Hlutanna sæla harmóní

Hve lífið er fagurt og sæluríkt og harmónískt ef maður lítur svo á að enginn hlutur í veröldinni sé í andstöðu við annan, heldur að sérhver hlutur uppfylli og komplementeri alla aðra hluti!

Og viðhorf þetta er alls ekki eintóm draumsýn, heldur endurspeglun af sjálfu grunnskipulagi alheimsins.

Að hluta til er það téð skipulag sem indversk heimspeki skírskotar til með hinu víðfeðma hugtaki ´advaita´ (bókstaflega ´ekki-tvíleiki´), þ.e. engar andstæður í raun hér í heimi heldur aðeins hin elegantasta og harmónískasta heild.

Og slíka ´einingarhyggju andstæðnanna´ er auðvitað að finna í fleiri fílósófíum austursins, t.d. í hinni velþekktu Yin-og-Yang kenningu Taóismans.

´Dans Shiva´ er heitið sem indversk alþýðuheimspeki ljær framrás og verkan alheimsins. Og fegurri líkingu er ekki hægt að finna þeirri framrás og verkan, því í dansi er jú enginn sem keppir við neinn, heldur svífa menn um salinn í áreynslulausum og þokkafullum takti - þ.e. ef þeir kunna sporin og troða engum öðrum um tær . . .

En til að átta sig á þeim ´ekki-tvíleika,´ sem tæpt var á hér að ofan, þarf manneskjan að hafa náð umtalsverðum vitsmunalegum þroska. Nánar tiltekið þarf hún að hafa náð sterku sambandi við það sem í esóterískum fræðum er nefnt ´æðri huglíkami´- en það er einungis það vitundarstig sem skilið getur abstrakt sannindi á borð við ´advaita,´ en ekki hinn svokallaði ´lægri huglíkami´, sem er ókleift að átta sig á neinu nema því sem er handfast og áþreifanlegt.

Á núverandi þroskaskeiði mannkynsins er langflest fólk (ef það er þá byrjað að hugsa á annað borð) fast í lægri huglíkama, og hefur enga hugmynd um að neitt ofar honum sé til. Og þetta útskýrir efnishyggju þá sem veður uppi í samfélagi voru, því materíalisminn er bara eðlileg (og raunar óhjákvæmileg) afleiðing af því vitundarstigi (= lægri huglíkama) sem ekki kemur auga á neitt annað en hið svokallaða ´efni´ - semsagt einungis það sem er sjáanlegt og áþreifanlegt og konkretlega  mælanlegt.

Á vorum dögum eru allir sem vettlingi geta valdið að ´mennta sig´ eins og það er kallað - þ.e. að ganga í skóla langt fram yfir tvítugt. Og hin leynda ástæða og markmið þessarar ´menntunarásælni´ er að þroska og styrkja hinn lægri huglíkama með því að fá honum alls kyns vitsmunaleg úrlausnarefni sem liggja á hans plani - sumsé eru konkret, sértæk og sundurgreinanleg (en ekki abstrakt, almenn og sameinandi).

Og því er það að þorri nútímafólks hafnar öllu því sem liggur annaðhvort ofar eða neðar huglíkama hinum lægri. Og þetta er ekki aðeins í hæsta máta æskileg heldur óundanforðanleg framvinda, því það er járnhart lögmál í allri vitundarþróun að hið lægra kemur á undan hinu æðra, og enginn kemst upp til hins hærra nema hafa fyrst náð tökum á hinu lægra.

(Hér er ef til vill rétt að minnast á að þrátt fyrir alla sína dásemd er hinn margumtalaði efri huglíkami aðeins vísirinn að æðri vitund, því mörg eru vitundarlögin honum ofar. En látum hér staðar numið, því hvaða tunga kann að lýsa því sem liggur ofar vitundarþroska nánast alls mannkyns?)

En sá tími kemur að efnishyggjan hopar og sól sannleikans rennur upp í allri sinni dýrð. Framtíð mannkyns er öllum hulin að langmestu leyti - og ekki get ég fremur en aðrir ráðið í þær rúnir - en þetta eitt er víst: að ekkert getur til lengdar hindrað andlega framsókn mannskepnunnar upp á við til þeirra undursamlegu vitundarsviða sem verið hafa til frá því áður en alheimurinn spratt fram, og bíða þess aðeins að mannsandinn svífi upp til þeirra líkt og örn til himins . . .

De Imitatione Christi

Why hesitate to throw your life away for the sake of the welfare of the world?

You will lose this small and insignificant life of yours soon enough anyway. So why not lose it in the most useful and beneficial and beautiful manner possible?

The goal of this terrestrial existence of ours is to become Christ-like. And that means speaking, thinking and acting as the servant of everyone and everything - even to the point of laying down your life for the lowest worm that crawls on the ground.

Sönn málvernd

´Málvernd´er hugtak sem þorra Íslendinga er mjög hugleikið, enda teljum við flest öll (réttilega) að það yrði óbætanlegur skaði jafnt fyrir íslenska menningu og menningarfjölbreytni mannkyns ef þetta um margt merkilega tungumál okkar dæi út.

En ég hef nokkuð aðra skoðun á því hvað felst í sannri málvernd en meirihluti samlanda minna.

Í huga flestra annarra Frónverja felst sönn málverndarstefna í því að halda tungumálinu eins ´hreinu´ og unnt er.

Í mínum huga felst sönn málverndarstefna í því að gera hvað sem gera þarf til að tungumálið lifi af.

Og það er morgunljóst að íslenskan mun ekki tóra til lengdar nema við tökum inn miklu, miklu fleiri orð úr erlendum málum - og þá einkum og sérílagi ensku, þeirri lygilega orðauðugu tungu.

Eða hvernig á annars að ´þýða´ á íslensku ensk orð á borð við ´hypothetical´ eða ´evocative´ eða ´quintessential´ svo aðeins þrjú dæmi séu tekin af óramörgum?

Ég auglýsi eftir boðlegum ´íslenskunum´ á orðum þessum - því ég hef ekki rekist á slíkar!

Nú eru oss einungis tveir kostir gjörir: 1) að innlima ofangreind orð (og fjöldamörg önnur) úr ensku inn í íslensku, með þeim aðlögunum að málkerfi íslenskunnar sem unnt er að gera, eða 2) að láta íslenskuna vera án téðra orða, og þar með miklu fátækari en ef fyrri kosturinn er kjörinn.

(Og hvað er annars svona voðalegt við það að taka inn gommu af nýjum tökuorðum í frónskuna? Vor ástkæra tunga er nú þegar smekkfull af tökuorðum sem eru fyrir löngu orðin saumlaus og órofa hluti málsins (t.d. eru þvottekta íslensk orð eins og ´kista´ og ´skrift´ bæði ættuð úr latínu) -  og svipaða sögu má segja um allar aðrar tungur heimsins, enda er það bæði eðlilegt og óhjákvæmilegt að tungumál hafi áhrif hvert á annað, rétt eins og fólk inflúenserar annað fólk.  - Svo má benda á að enskan sjálf er mesta tökuorðamál heims: á að giska 80 prósent orðaforða hennar eru sótt í aðrar tungur. Og er þá nokkuð að því að íslenskan auki sitt tökuorðahlutfall?).

Og ef seinni kosturinn sem rakinn er hér að ofan verður fyrir valinu þá er alvarlega vegið að tilvistargrundvelli frónskunnar. Skynsamar manneskjur sem vel eru að sér í ensku mun hverfa frá móðurmálinu sakir orðfæðar þess, og tjá sig þess í stað meira og meira á engilsaxneskri tungu í ræðu og riti.

Og það er EKKI sönn málvernd að stefna að slíku!

Erindi á Sauðárkróki

(Eftirfarandi er erindi sem ég hélt á málþingi um hvernig auka megi virkni og samfélagsþátttöku fólks sem hefur af einhverjum ástæðum dottið út úr bæði skólakerfi og vinnumarkaði, en málþing þetta var haldið á Sauðárkróki þriðjudaginn 22. nóvember 2011. Erindið er hér nokkuð breytt frá því formi sem það var flutt á):

Ég heiti Kári Auðar Svansson, og ég hef átt við geðræn veikindi að stríða í næstum heilan áratug.  

Nánar tiltekið er mitt tíu ára sjúkdómsafmæli í aprílmánuði á næsta ári.

Mín formlega og opinbera greining er ´geðklofi,´ eða ´skitsófrenía´ uppá útlensku.

Það eru reyndar deildar meiningar um það hve gagnlegar og viturlegar slíkar greiningar og flokkanir eru. Er ekki sérhvert geðveilutilfelli einstakt og ólíkt öllum öðrum? spyrja sumir.

En hér er hvorki staður né stund til að fjalla um þann snúna og langvinna debatt hvers eðlis sinnissjúkdómar eru eða hvað valdi þeim.

Við skulum því bara segja til einföldunar og hægðarauka að ég sé með geðklofa.

Geðlæknisfræðin skiptir einkennum geðklofa gróflega í tvo hópa: virk einkenni og óvirk.

Virku einkennin eru hlutir eins og ranghugmyndir, raddir, ofskynjanir og fleira í þeim dúr.

Óvirku einkennin eru aftur á móti hlutir eins og slen, doði, almennt áhugaleysi gagnvart lífinu, tilhneiging til að einangra sig frá öðru fólki, hirðuleysi um persónulegt hreinlæti, og ýmislegt annað í þá veru.

Mín virku einkenni fólust, þegar ég var sem veikastur, í miklum Messíasarkomplexum (ég hélt að ég væri þriðji mannkynsfrelsarinn, á eftir Búdda og Kristi!) og ólýsanlega skelfilegum vænisýkishugmyndum um að djöfullinn væri að reyna að læsa í mig klónum.

En ég get glatt ykkur öll með því að í dag er ég að langmestu leyti laus við virku einkennin (hverju sem það er að þakka), og er aðallega að fást við þau óvirku: slenið og dáðleysið og allt hitt.

Í dag er ég meira að segja orðinn svo góður af mínum veikindum að ég er farinn að geta unnið, og var ég svo lánsamur að vera ráðinn í 30 prósenta stöðu við verkefnið ´Notandi spyr notanda´ (eða NsN eins og það er skammstafað). En NsN snýst í mjög stuttu máli um að fólk sem hefur átt við geðsjúkdóma að etja, og er svo lánsamt að vera komið vel áleiðis í sínu bataferli, hjálpar öðru geðveiku fólki sem ekki er jafn auðnuríkt hvað batann snertir. Er þetta gert með heimsóknum á sambýli og íbúðakjarna þar sem NsN starfsmenn veita fræðslu um ýmislegt, svo sem réttindi og skyldur, meðvirkni og andlegt ofbeldi, valdeflingu o.fl. Einnig felst starfsemi NsN í að gera svokallaðar ´úttektir´ þar sem fólk á áður nefndum sambýlum og íbúðakjörnum (hinir svokölluðu ´notendur´) eru spurðir út í þjónustuna sem þeir hljóta; hvort þeir séu ánægðir með hana og hvort eitthvað, og þá hvað, mætti betur fara í þeim efnum.

En þetta var útúrdúr. Víkjum okkur aftur að meginefninu.

Þetta er aðeins annað starfið sem ég hef gegnt frá því ég fór yfirum fyrir tæpum áratug síðan, en fyrra starfið var tímabundin staða sem tengiliður notenda í sambandi við yfirfærslu á þjónustu við fatlaða frá ríki til sveitarfélaga. Þar var ég í hálfu starfi.

En megiefni pistils þessa er að ræða hvernig best sé að auka virkni og samfélagsþátttöku þeirra sem af einhverjum ástæðum hafa ´lent utangarðs´ (ef svo má að orði komast), og eru hvorki í vinnu né í skóla.

Þar get ég í raun aðeins talað út frá minni reynslu af því að hafa truflast á geði. Og jafnvel þar get ég ekki mælt fyrir munn allra geðsjúkra, heldur aðeins fyrir munn þeirra sem eru með sömu greiningu og ég: þ.e. skitsófreníu

Og þar get ég sagt að langmikilvægustu þættirnir eru annarsvegar hvatning og hins vegar trú á getu fólks til að lifa uppbyggilegu og innihaldsríku lífi í samfélaginu: verða ´nýtir samfélagsborgarar´ eins og það er gjarnan orðað.

Fyrir utan stopular og að mestu leyti mislukkaðar tilraunir til að halda áfram því háskólanámi sem ég byrjaði á fyrir veikindin – fyrir utan það var ég án atvinnu og skólagöngu í heil átta ár samfellt.

Og stafaði það iðjuleysi af því að enginn – og þá allra síst ég sjálfur – hafði nokkra trú á að ég ætti erindi á vinnumarkaðinn. Og þar sem skortir trúna þá skortir eðlilega líka hvatninguna.

Og þegar ég svo loks tók að vinna, í desembermánuði 2010, sem tengiliður fatlaðra eins og fyrr segir, þá bjóst ég við því fyrstu vikurnar að ég myndi þá og þegar gefast upp og pakka saman og hverfa aftur í iðjuleysið.

EN kraftaverkið gerðist: ég ekki aðeins hélt þetta út, heldur stóð mig með afbrigðum vel, eins og yfirboðarar mínir á Þjónustumiðstöð Laugardals og Háaleitis geta vitnað um.

Og þegar ég lít til baka sé ég glöggt að ég hefði getað byrjað að vinna mun fyrr en ég gerði: jafnvel svo snemma sem árið 2006 eða 2007.

En þar skorti bara þetta tvennt sem ég nefndi hér áðan að væru lykilatriðin: trú og hvatningu – bæði af minni hálfu og annars fólks.

(Og tek ég skýrt fram að ég er ekki að álasa neinu af starfsfólkinu á hinum ýmsu stofnunum og meðferðarheimilum sem ég hef gist frá því ég veiktist. Það ágæta fólk gerði alltsaman sitt besta miðað við aðstæður, því ekki var annað að sjá en að ég væri ekki í neinu formi til að fara út í samfélagið).

Að þurfa að takast á við allskyns andstreymi og erfiðleika er órjúfanlegur partur af hinu mannlega hlutskipti. Það kemst engin manneskja hremmingalaust gegnum lífið.

Ef maður heldur að ekkert ami að hjá einhverri mannveru þá er það bara vegna þess að maður veit ekki nógu mikið um hana!

Já, það eru ekki aðeins við öryrkjarnir sem þurfum á trú og hvatningu að halda, heldur allt fólk á öllum tímum. Trú og hvatningu til að fást við það erfiða verkefni að vera manneskja.

Vitur maður sagði eitt sinn: "Hvert sem ég lít sé ég venjulegt fólk reyna að lifa sómasamlegu og uppbyggilegu lífi, og ég sé nokkurs konar hversdagslegan hetjuskap í því."

Ég hef þá einlægu trú, sem sannast hefur á mér og mörgum öðrum, að flest okkar geti miklu meira en við höldum. Við þurfum aðeins á þessu tvennu að halda: trú á getu okkar og annarra til að yfirstíga okkar sjálfskipuðu takmarkanir, og hvatningu til að hrinda þeirri trú í framkvæmd.

Kjörorð okkar og skilaboð til allra þeirra, sem einhverra hluta vegna hafa dottið út úr virkri samfélagsþátttöku, skulu vera þrjú: 1) þú getur miklu meira en þú heldur, 2) þú ert aðeins að nýta hluta af þínum hæfileikum og 3) hið gamla vígorð femínistanna: þú þorir, þú getur og þú vilt.

Ég þakka ykkur öllum fyrir lesturinn.

Mín sýn á dauðann

Sönnustu og vitrustu orð sem mælt hafa verið hljóða svo: "Líf mannlegt endar skjótt".

Og er það nokkuð svo skelfileg staðreynd, ef maður gerir ráð fyrir að til sé framhaldslíf (eða, sem er kannski öllu nákvæmara: ódauðlegt líf)?

Ég held að dauðinn sé ekkert annað en kærkomin hvíld frá öllu amstrinu og streðinu og mótstreyminu og þjáningunum sem við þurfum öll - eitt og sérhvert - að takast á við í hverri jarðvist.

Rétt eins og svefninn er kærkomin (og raunar nauðsynleg) hvíld frá erli dagsins.

Já, það er ekki að ósekju að dauðinn er stundum kallaður ´svefninn langi´ á íslensku - því svefn er hann svo sannarlega, en enginn endir á tilveru manneskjunnar.

 

Að vinsa úr vitið er eina vitið

Kristið fólk er margt hvert sífellt að hamra á því að ekki megi velja og hafna úr Biblíunni, heldur verði að taka hvern stafkrók sem þar stendur bókstaflega.

En þó eru þessar sömu manneskjur stöðugt að gera nákvæmlega það sem þær fordæma svo mjög: að velja og hafna úr ´ritningunni´.

Og það er ekki nema eðlilegt og heilbrigt, því margt sem í Biblíunni er að finna er þess eðlis að ekki er hægt annað en að hafna því - ef maður er ekki barbari eða vitfirringur.

Svo aðeins eitt dæmi af ótalmörgum sé tekið þá kemur engri kristinni manneskju í dag til hugar að fara eftir hinum ógnarflóknu og járnströngu matartilskipunum sem gefnar eru í Mósebókum -og hvað þá heldur að hlýðnast ýmsu öðru í Biblíunni sem er miklu óviðfelldnara en téðar fæðisfyrirskipanir.

En þótt þetta sé allt saman ósköp skiljanlegt og raunar óhjákvæmilegt þá er hér engu að síður á ferð hvimleið hræsni sem ekki er hugsandi fólki samboðin: að tönnlast í aðra röndina á því að allt sem í Biblíunni standi sé heilagur óhnikandi sannleikur, en vera svo í hina röndina þráfaldlega að gera það sem allt skynsamt fólk með snefil af siðgæðiskennd hlýtur að gera: að velja það sem gott er og hafna því sem vont er úr ´hinni helgu bók.´

Ég yrði fyrstur manna til að viðurkenna að margt í Biblíunni er fagurt og háleitt og eftirbreytnivert. En það gerir andstæðuna bara skarpari við allt það sem er ófagurt, lágkúrulegt og óeftirhermiverðugt í þeirri sömu bók.

Já, að velja og hafna er eina vitið - með ritningu kristinna manna, með ritningar allra trúarbragða, með allar bækur sem nokkurn tíma hafa verið skrifaðar ellegar munu verða skrifaðar.

Því Guð hefur gefið okkur heila til að hugsa með, en ekki til að láta þá rotna í gagnrýnislausri fylgispekt við eitthvað sem við höfum bitið í okkur að sé óskeikul himnasending, alveg óháð allri heiðarlegri og vitsmunalegri rannsókn á innihaldinu.

Ps. Og munið svo að kommenta ef þið hafið eitthvað - hvað sem er - að athuga við pistil þennan.